Cây Đại Thụ Hài Văn Chung

Nghệ sĩ Văn Chung tên thật là Quách Văn Chung. Năm 1948, Văn Chung học cổ nhạc với nhạc sĩ Bảy Quới, sau đó được nhạc sĩ Bảy Quới giới thiệu ca vọng cổ trong Ban Việt Nam Cổ Nhạc Đoàn của danh ca Tám Thưa tại Đài Phát Thanh Pháp Á.

Thế hệ trẻ ngày hôm nay chỉ biết ông là một danh hài nhưng ít người biết Văn Chung xuất thân từ kép mùi. Văn Chung nhỏ người, không thuộc dạng cao to, đẹp trai, thu hút.  Trên sân khấu, ông chỉ là kép mùi chứ không phải là kép đẹp đúng nghĩa.

Nghệ sĩ Văn Chung là chồng đầu tiên của cố nghệ sĩ Thanh Hương. Văn Chung đã từng xuất hiện trên sân khấu Việt Kịch Năm Châu cùng với vợ là Thanh Hương thành công trong vở Người nghèo trong khói lửa.  Những vở diễn khác mà cặp vợ chồng này tham gia là: Chiếc ngai cuối mùa, Đôi cánh Hạc Vàng,Tình ghen vương giả, Miếng thịt người, Gió ngược chiều, Hàm Lệ Thái tử nước Đan Mạch,…

Năm 1955, hai nghệ sĩ Văn Chung – Thanh Hương cùng về cộng tác với đoàn Thanh Minh. Văn Chung và Thanh Hương hát tuồng Biên thùy nỗi sóng của soạn giả Nguyễn Phương, tuồng Đồ Bàn di hận của Lê Khanh và tuồng Tình tráng sĩ của Mộc Linh.

Năm 1957, nghệ sĩ Kim Chưởng thành lập gánh hát Kim Chưởng – Thanh Hương. Cặp nghệ sĩ Văn Chung – Thanh Hương gia nhập gánh hát Kim Chưởng – Thanh Hương. Thanh Hương nổi danh trong vai Kiều Mộng Liên và Văn Chung trong vai tình nhân của Kiều Mộng Liên tuồng Nhặc cánh Mai vàng của soạn giả Thu An. Năm 1958, Văn Chung và Thanh Hương sinh đứa con gái đầu lòng đặt tên là Hương Dạ Thủy.

Năm 1960, Văn Chung và Thanh Hương nghỉ hát đoàn Kim Chưởng – Thanh Hương, tách ra lập gánh hát Thanh Hương – Văn Chung.Trong thời gian ông  làm kép mùi trên các sân khấu, Văn Chung không có được một vai nào “để đời” cả.

Rồi định mệnh đưa đến khi nữ nghệ sĩ Thanh Hương chia tay ông để chung sống với nghệ sĩ Hùng Minh, đau buồn và tuyệt vọng,  ông rời đoàn Thanh Hương và đầu quân cho Út Bạch Lan – Thành Được rồi Dạ Lý Hương. Chính tại sân khấu mới này mà nghệ sĩ Văn Chung chuyển sang đóng hề.

Lúc đó đoàn hát Dạ Lý Hương có hai kép ca trẻ – đẹp là Hùng Cường và Dũng Thanh Lâm, Văn Chung được soạn giả Nguyễn Phương khuyên nên diễn vai hài và lẵng thì mới tạo dấu ấn riêng được. Vở tuồng Tiền rừng bạc biển của Nguyễn Phương sáng tác cho đoàn Dạ Lý Hương đã hướng Văn Chung vào lối diễn hài. Trong tuồng này, Văn Chung đóng vai bạn của Hùng Cường nhưng tranh đoạt người yêu của Hùng Cường là “Cải lương chi bảo” Bạch Tuyết.

Văn Chung đã hát trên sân khấu Dạ Lý Hương nhiều tuồng chung với các danh ca Út Trà Ôn, Hùng Cường, Dũng Thanh Lâm, Hữu Phước, Thành Được, Út Hiền… Văn Chung vẫn ca vọng cổ nhưng là vọng cổ hài và diễn hài. Khi chuyển sang làm hề, ông trở nên nổi tiếng, không những thế, Văn Chung còn là một trong những danh hề đắt giá nhất trong nhóm Hoàng Mai, Khả Năng, Xuân Phát, Phi Thoàn, Thanh Hoài, Thanh Việt, Tùng Lâm…

Văn Chung cũng tham gia phim ảnh như các phim Năm vua hề về làng, Con ma nhà họ Hứa, Ly rượu mừng, Lệnh bà xã, Chàng ngốc gặp hên,… phim ông đóng được đánh giá thành công nhất là Năm hiệp sĩ bất đắc dĩ.

Văn Chung ghi đậm dấu ấn cho tới ngày hôm nay còn nhờ nụ cười “dê” có một không hai của ông trong các vai diễn.

Sau một thời gian dài chia tay nghệ sĩ Thanh Hương, danh hài Văn Chung bước thêm bước nữa. Vợ của ông là con gái của nhà tư sản, xuất nhập cảng võ xe hơi Võ Bình Tây ở Sài Gòn. Cuộc tình muộn nhưng chung thủy và mặn nồng đã kéo dài đến răng long đầu bạc.

Ông bị bịnh tim, đã phải dùng máy trợ tim bằng thép, cấy dưới da trên trái tim của ông. Hai vợ chồng danh hài Văn Chung sang Mỹ và định cư tại Westminster từ năm 1992. Văn Chung lúc đầu cũng phải vất vã học hỏi để hội nhập với xã hội mới.

Những hình ảnh kỷ niệm của Danh hài Văn Chung chụp với các nghệ sĩ Mộng Tuyền, Phượng Liên, Phương Thanh, Minh Tâm, Tài Lương, Hoàng Long tại Pháp năm 1995

Các nghệ sĩ cải lương ra định cư ở Mỹ phần lớn đều có một nghề nào đó để sinh sống và hoạt động nghệ thuật cải lương chỉ là thứ yếu, cho đở nhớ nghề. Chỉ có một số ít nghệ sĩ định cư ở Mỹ  sống được bằng nghề hát cải lương và tấu hài, trong số đó có nghệ sĩ danh hài lão thành Văn Chung. Ông có nhiều cố gắng trong việc truyền nghề và giữ nghề, định hướng cho các diễn viên trẻ diễn xuất, ca ngâm đúng chuẩn. Ông tham gia chương trình Cổ nhạc phương Nam cùng với NS Phượng Liên, Tuấn Châu, NSƯT Ngọc Đáng, Philip Nam, Cẩm Thu… và gắn bó trên sàn diễn thường xuyên.

Lê Quang Thanh Tâm (TH)